Boj na Ivankovcu - prva pobeda u Prvom srpskom ustanku

U Boju Na Ivankovcu, kod Ćuprije, Srbi su 18. avgusta 1805. godine, prvi put tokom Prvog srpskog ustanka potukli regularnu tursku vojsku koju je uputio sultan, čime je Karađorđeva buna prearasla u otpor turskoj vlasti uopšte, a ne samo odmetnicima poput dahija odnosno janjičara, kako je bilo u ranoj fazi ustanka.

Srpska pobeda na Ivankovcu bila je stoga prelomni momenat Prvog srpskog ustanka, odnosno Srpske revolucije, kako je taj period srpske istorije nazvao znameniti nemački istoričar Leopold Ranke.

Prethodni, iznenađujući uspesi ustanika, kao zauzimanje pojedinih gradova, zabrinuli su sultana u Istanbulu. Leta 1805. Srbi su zauzeli i Karanovac, danas Kraljevo, odnosno Užice, tada veliko tursko uporište.

Iako je sve vreme tokom rane faze bune naglašavano da se Srbi bore isključivo protiv odmetnika od sultanove vlasti, dahija, janjičara, i uopšte samovolje i zloupotreba onih koji ne poštuju regularnu vlast, rasplamsavanje bunta zabrinulo je sultana Selima III.

Sultan tada upućuje Bećir pašu, bosanskog vezira, negdašnjeg beogradskog pašu, i to zvanično kao pomoć Srbima, s nesumnjivom namerom da on nekako sputa, zauzda, ustanike.

Pošto je Bećir paša jula 1804. ušao u Beograd, dahije beže niz Dunav, iskrcavši se na danas potopljeno ostrvo Ada Kale u Đerdapskoj klisuri, nastanjeno Turcima.

Tamo ih sustiže vojvoda Milenko Stojković, kog je Karađorđe poslao da ih zarobi po nalogu Bećir paše.

Stojković ih je međutim posekao, savladavši ih posle borbe u noći 5/6 avgusta 1804. pošto su odbili da se predaju.

Nastojanje Bećir paše da sputa Karađorđeve ustanike nije uspevalo usled nepoverenja Srba, koji su tražili dodatne garancije, zato što su se janjičari još uvek nalazili po varošima širom Srbije odnosno pašaluka.

Paralelno, Karađorđe šalje deputacije s molbama za pomoć. Izvesna obećanja uz skromnu pomoć dobijeni su jedino u Petrogradu.

Selim III tada namesto Bećir paše na čelno mesto pašaluka u Beogradu imenuje niškog Hafiz pašu, velikog neprijatelja Srba, koji je uživao glas energičnog čoveka, pritom posebno odlučnog vernika. Hafiz, izvorno arapska reč, je bila oznaka za pojedince koji svih 114 sura Kurana znaju napamet.

Paralelno, srpska deputacija koja se nalazila u Istanbulu, upućena je da nadalje pregovara sa Hafiz pašom.

Odluka ustaničkih prvaka, na čelu s Karađorđem, bila je da uopšte ne prime Hafiz pašu, odnosno da mu onemoguće prolaz u Beograd, središte pašaluka.

Skadarskom Ibrahim paši, koji je tada zapretio da će na Srbe krenuti sa čak 100.000 vojnika, odgovoreno je takođe odlučno.

Hafiz paša se zatim, sa vojskom od približno 15.000 vojnika, zaputio iz Niša na sever ka Beogradu.

Srpski ustanici dočekali su ga kod Paraćina. Usledili su okršaji, kako kod Paraćina tako i oko Ivankovca.

Utvrđivanje kod Ivankovca osmislio je vojvoda Milenko Stojković. Izgrađene su tri palisadne tvrđave, šančevi, i dva reduta (kvadratna ili trapezoidna manja zemljana utvrđenja). Srpski položaji, utvrđenja, pokrivali su ukupuno površinu od približno 200 hektara.

Milenko Stojković, Petar Dobrnjac i Stojan Kozar predvodili su oko 2.000 Srba, utaborenih na Ivankovcu kod Ćuprije.

Paralelno, Karađorđe se utvrdio kod Jagodine, zapadno od Ivankovca, sa 4 do 5 hiljada ustanika.

Bila su prisutna i nevelika ojačanja pod zapovedništvom Stevana Sinđelića iz Resave, Ilije Stojišića iz Homolja, Milisava Crnorečanina, Pavla Matejića.

Osnovna namera Srba, odnosno ustaničkih prvaka, bila je onemogućavanje prolaza Hafiz paše i njegove vojske put Beograda, stoga je pravac kretanja Turaka zaprečen.

Linija fronta koja je tako stvorena bila je širine oko 15 kilometra, dubine približno 4 kilometra.

Ukupno, Srba bilo je do 7.000, dok je Turaka bilo oko 15.000 uz bitno bolju opremu.

Hafiz paša je, pošto mu nije uspelo da podmiti Milenka Stojkovića, procenio da je bolje da prvo udari kod Ivankovca.

Ujutro 18. avgusta, započeli su napadi Turaka na srpske položaje na Ivankovcu.

Prvo je nastupala konjica, za njima i pešadija. Konačno, posle teških celodnevnih borbi Turcima je uspelo da uveče zaposednu jedan redut.

Prema svedočenjima, tog dan bilo je dve desetine nauspelih turskih napada na srpski glavni šanac.

Isto se ponavljalo i narednog dana, da bi trećeg dana pošto su tri turska napada takođe odbijena, Hafiz paša odlučio da se se povuče prema Paraćinu.

Neobičnim sticajem okolnosti, te večeri, jednim topovskim projektilom Hafiz paša je ranjen, da bi potom umro tokom pavlačenja u Niš.

Srbi su na taj način kod Ivankovca izvojevali potpunu pobedu. Sultan Selim III zatim je protiv Srba proglasio džihad, islamski sveti rat.

Posle Ivankovca Karađorđeva buna prerasla je u ustanak protiv turske vlasti uopšte, namesto dotadašnje borbe protiv sultanovih odmetnika, dahija i janičara, bio je to prelomni momenat Srpske revolucije.